Những lưu ý sức khỏe khi đi máy bay bạn nhất định phải biết
Chuyến bay dài từ Hà Nội đến Phú Quốc hay hành trình quốc tế từ TP.HCM sang Nhật Bản — dù ngắn hay dài, cabin máy bay vẫn là một môi trường đặc biệt mà cơ thể cần thời gian thích nghi. Áp suất thay đổi, không khí khô, tư thế ngồi cố định hàng giờ đồng hồ — tất cả đều tạo ra áp lực sinh lý mà nhiều người không nhận ra cho đến khi đã hạ cánh. Hiểu rõ những lưu ý sức khỏe cơ bản trước và trong chuyến bay giúp bạn đến nơi trong trạng thái tỉnh táo, thoải mái thay vì kiệt sức.
Phòng chống huyết khối tĩnh mạch sâu trên chuyến bay dài
Huyết khối tĩnh mạch sâu (Deep Vein Thrombosis — DVT) là tình trạng cục máu đông hình thành trong tĩnh mạch, thường ở vùng bắp chân hoặc đùi. Đây không phải vấn đề hiếm gặp: ngồi bất động trong cabin nhiều giờ làm giảm tốc độ lưu thông máu ở chi dưới, tạo điều kiện cho quá trình đông máu diễn ra nhanh hơn bình thường.
Cơ chế của DVT trên máy bay liên quan đến ba yếu tố đồng thời: tư thế ngồi uốn cong khớp gối làm hẹp lòng tĩnh mạch, áp suất cabin thấp hơn mặt đất khiến máu có xu hướng đặc hơn, và tình trạng mất nước tiềm ẩn do độ ẩm không khí trong cabin chỉ khoảng 10–15%. Ba yếu tố này cộng hưởng mạnh nhất ở các chuyến bay trên 4 tiếng — đặc biệt với hành khách cao tuổi, phụ nữ mang thai, người có tiền sử bệnh tim mạch hoặc vừa phẫu thuật.
Biện pháp phòng ngừa hiệu quả nhất không cần thiết bị hay thuốc đặc biệt. Mỗi 1–2 tiếng, đứng dậy đi lại trong lối hành lang khoảng 5 phút. Khi ngồi, thực hiện các động tác đơn giản: co duỗi bàn chân, xoay cổ chân theo vòng tròn, ép gót chân xuống sàn và nâng mũi chân lên — lặp lại 10–15 lần mỗi hiệp. Uống nước đều đặn mỗi 45–60 phút, tránh rượu và cà phê vì cả hai đều làm tăng tốc độ mất nước. Với người thuộc nhóm nguy cơ cao, bác sĩ có thể chỉ định vớ áp lực y tế hoặc thuốc chống đông nhẹ uống trước chuyến bay — đây là quyết định cần có tư vấn chuyên môn, không tự ý dùng.
Xử lý đúng cách khi bị đau tai do thay đổi áp suất
Cảm giác ù tai, đau nhói hoặc "tắc" tai khi máy bay cất cánh và hạ cánh là phàn nàn phổ biến nhất của hành khách. Đây là hệ quả của sự mất cân bằng áp suất giữa tai giữa và môi trường bên ngoài, xảy ra khi vòi nhĩ (Eustachian tube) — đường kết nối tai giữa với vùng hầu họng — không kịp tự điều tiết khi áp suất thay đổi nhanh.
Bình thường, vòi nhĩ mở ra mỗi khi bạn nuốt, ngáp hoặc nhai. Nhưng khi áp suất thay đổi đột ngột như lúc hạ cánh, tốc độ thay đổi có thể vượt khả năng tự cân bằng của vòi nhĩ, đặc biệt ở những người đang bị viêm mũi dị ứng, cảm lạnh hoặc viêm xoang — các tình trạng làm sưng phù niêm mạc quanh vòi nhĩ và cản trở cơ chế này.
Nghiệm pháp Valsalva là kỹ thuật chủ động cân bằng áp suất tai được dùng phổ biến nhất: bịt hai lỗ mũi bằng ngón tay, ngậm miệng, sau đó thở ra nhẹ nhàng bằng mũi với lực vừa phải — không thổi mạnh. Kỹ thuật này tạo áp lực đẩy không khí qua vòi nhĩ vào tai giữa, giúp cân bằng áp suất. Lặp lại 2–3 lần nếu cần. Điểm quan trọng là thực hiện sớm — ngay khi bắt đầu cảm thấy tức tai, không đợi đến lúc đau thật sự.
Ngoài nghiệm pháp Valsalva, vài mẹo thực tế khác cũng hiệu quả: nhai kẹo cao su hoặc ngậm kẹo cứng trong suốt quá trình hạ cánh để kích thích nuốt liên tục, uống nước thay vì để miệng khô. Với trẻ nhỏ — đặc biệt trẻ dưới 2 tuổi có vòi nhĩ còn ngắn và nằm ngang hơn người lớn nên dễ tắc — cho bú hoặc uống sữa trong lúc máy bay hạ độ cao. Phản xạ nuốt khi bú giúp vòi nhĩ mở ra thường xuyên, giảm đáng kể tình trạng đau tai. Nếu trẻ đang bị cảm, xịt nước muối sinh lý thông mũi trước khi lên máy bay là biện pháp đơn giản nhưng thiết thực.
Chăm sóc da và mắt trong môi trường cabin khô
Độ ẩm trong cabin máy bay thương mại dao động từ 10% đến 20% — thấp hơn nhiều so với ngưỡng 40–60% mà da và niêm mạc mắt hoạt động thoải mái nhất. Điều này không gây nguy hiểm ngay lập tức, nhưng với chuyến bay trên 3 tiếng, tác động tích lũy trở nên rõ rệt: da mặt căng rát, môi khô nứt, mắt cộm và đỏ — đặc biệt với người đeo kính áp tròng.
Cơ chế mà ít người chú ý: khi độ ẩm không khí thấp, nước bay hơi từ bề mặt da và màng nước mắt nhanh hơn tốc độ bổ sung tự nhiên. Với mắt, màng tear film (phim nước mắt) bảo vệ giác mạc mỏng dần, gây cảm giác khô và nhạy cảm với ánh sáng. Với da, lớp barrier lipid trên bề mặt suy yếu khi mất nước, khiến da không chỉ khô mà còn dễ bị kích ứng hơn sau khi hạ cánh.
Biện pháp thực tế: mang theo một chai nước xịt khoáng nhỏ (dung tích 100ml phù hợp quy định an ninh sân bay) để xịt mặt định kỳ. Bôi kem dưỡng ẩm có thành phần hyaluronic acid hoặc glycerin trước khi lên máy bay và bổ sung giữa chuyến với các chuyến bay dài. Son dưỡng môi không thể thiếu. Người đeo kính áp tròng nên cân nhắc chuyển sang kính gọng trong chuyến bay dài, hoặc chuẩn bị nước nhỏ mắt dạng không có chất bảo quản. Uống đủ nước vẫn là nền tảng — không có loại kem dưỡng nào bù đắp được tình trạng mất nước từ bên trong.
Chuẩn bị túi thuốc cá nhân trước chuyến bay
Đội ngũ biên tập STravel nhận thấy một thực tế khá phổ biến: nhiều du khách chỉ nhớ đến túi thuốc cá nhân sau khi đã gặp sự cố trên chuyến bay — đau đầu giữa hành trình dài, dị ứng thức ăn trên máy bay, hay buồn nôn khi gặp nhiễu động. Chuẩn bị trước không phải lo xa quá mức, mà là bước thực tế để chuyến đi không bị gián đoạn không cần thiết.
Các thuốc nên có trong túi hành lý xách tay — không ký gửi — gồm: thuốc giảm đau hạ sốt phổ thông (paracetamol), thuốc kháng histamine thế hệ 2 cho dị ứng (loratadine hoặc cetirizine loại không gây buồn ngủ), thuốc chống say tàu xe (nếu bạn có tiền sử nhạy cảm với chuyển động), thuốc tiêu hóa cơ bản và băng keo cá nhân. Với người đang điều trị bệnh mãn tính, toàn bộ thuốc theo toa phải ở hành lý xách tay kèm toa thuốc gốc — hành lý ký gửi có thể bị thất lạc. Chất lỏng dạng siro phải tuân thủ quy định 100ml mỗi chai, tổng không quá 1 lít trong túi zip.
Một điểm thường bị bỏ qua: với chuyến bay quốc tế đến các quốc gia có quy định y tế nghiêm ngặt, một số thuốc hợp pháp tại Việt Nam có thể cần giấy tờ chứng minh tại điểm đến. Kiểm tra trước với đại sứ quán hoặc trang thông tin nhập cảnh chính thức là bước không nên bỏ qua nếu bạn mang theo thuốc đặc trị.
Câu hỏi thường gặp
Uống bao nhiêu nước là đủ trong chuyến bay? Không có con số tuyệt đối, nhưng nguyên tắc thực tế là uống một cốc nước nhỏ (khoảng 200–250ml) mỗi 45–60 phút, không phụ thuộc vào cảm giác khát. Cảm giác khát thường xuất hiện muộn hơn thực tế trong môi trường cabin khô, nên chủ động uống trước khi khát là cách đúng đắn hơn.
Có nên uống thuốc ngủ trên máy bay không? Thuốc ngủ hoặc thuốc an thần làm giảm vận động trong khi ngủ, vô tình tăng nguy cơ DVT. Nếu muốn ngủ trên chuyến bay dài, ưu tiên các biện pháp tự nhiên như bịt mắt, nút tai, và chọn ghế cửa sổ để tựa đầu. Thuốc chỉ nên dùng khi có chỉ định của bác sĩ.
Người bị huyết áp cao có đi máy bay được không? Huyết áp cao được kiểm soát tốt thường không phải chống chỉ định tuyệt đối với đi máy bay. Tuy nhiên, người đang có huyết áp không ổn định hoặc vừa có biến cố tim mạch cần tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi bay. Mang đầy đủ thuốc và tránh căng thẳng, ngủ đủ giấc trước hành trình là các bước cơ bản.
Trẻ nhỏ dưới 1 tuổi có bay được không? Hầu hết hãng hàng không cho phép trẻ sơ sinh từ 2 tuần tuổi trở lên bay (một số hãng yêu cầu 14 ngày, một số khác 7 ngày). Trẻ sinh non hoặc có vấn đề hô hấp cần có giấy xác nhận của bác sĩ. Áp suất cabin không gây nguy hiểm cho trẻ khỏe mạnh, nhưng cần theo dõi dấu hiệu khó chịu và cho bú thường xuyên để giảm đau tai.
Làm gì nếu bị buồn nôn giữa chuyến bay? Nhìn về phía trước và giữ mắt ở điểm cố định, hạn chế đọc hoặc nhìn màn hình. Ngồi ở ghế gần cánh máy bay — vùng rung lắc ít nhất. Hít thở chậm sâu bằng bụng và nhấm nháp nước gừng hoặc nước lạnh từng ngụm nhỏ. Nếu có thuốc chống nôn đã chuẩn bị sẵn, dùng sớm khi mới có dấu hiệu khó chịu — thuốc tác dụng kém hơn khi buồn nôn đã nặng.
Khám phá
Kinh nghiệm ăn uống khi đi máy bay: Ăn gì, tránh gì để bay khỏe?
Gợi ý 26 món ngon Việt Nam bạn nhất định phải thử một lần
Hải Phòng có gì ngon? Những món ăn nhất định phải thử
Đặc sản Đà Lạt ngon nhất nhất định phải thử khi đến xứ sương mù
